አምስቱ "ብቻዎች"

በታሪክ ማኅደር ውስጥ የቤተ ክርስቲያን ጉዞ በሰው ሰራሽ ወጎችና በሃይማኖታዊ ሥርዓቶች ጭጋግ ተከልሎ በነበረበት ወቅት፣ በ16ኛው ክፍለ ዘመን የተነሳው የተሐድሶ ንቅናቄ አምስት ደማቅ የብርሃን ጨረሮችን ፈነጠቀ። እነዚህ ጨረሮች "አምስቱ ሶላዎች" (The Five Solas) በመባል የሚታወቁ ሲሆን፣ "ሶላ" (Sola) የሚለው የላቲን ቃል "ብቻ" የሚል ትርጉም አለው። እነዚህ መርሖች የክርስትና እምነትን ወደ ጥንታዊውና ወደ ንጹሁ ምንጩ የመለሱ፣ የወንጌልን እውነተኛ ገጽታ የገለጡና የአማኙን ሕይወት ከሰው ሥልጣን ሥር አውጥተው በእግዚአብሔር ሉዓላዊነት ሥር ያሳረፉ የነፃነት አዋጆች ናቸው።

አምስቱ ሶላዎች በአንድነት ሲቆሙ የመዳንን መንገድ እንዲህ ሲሉ ይተርካሉ፣

1. በመጽሐፍ ቅዱስ ብቻ (Sola Scriptura) - የእውነት ሁሉ መለኪያና የመጨረሻው ሥልጣን የእግዚአብሔር ቃል ብቻ ነው።

2. በጸጋ ብቻ (Sola Gratia) - መዳናችን በገዛ ጥራታችን ወይም በሥራችን ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር ነፃ ስጦታና ቸርነት ብቻ ነው።

3. በእምነት ብቻ (Sola Fide) - በእግዚአብሔር ፊት ጻድቅ ሆነን የምንቆመው በክርስቶስ በማመን ብቻ እንጂ በሕግ ሥራ አይደለም።

4. በክርስቶስ ብቻ (Sola Christus) - በእግዚአብሔርና በሰው መካከል ያለው ብቸኛው መካከለኛና አዳኝ ኢየሱስ ክርስቶስ ብቻ ነው።

5. ለእግዚአብሔር ክብር ብቻ (Sola Deo Gloria) - ከፍጥረት ጀምሮ እስከ መዳን ድረስ ያለው ክንውን ሁሉ የሚከናወነው ለእግዚአብሔር ታላቅ ክብር ብቻ ነው።

እነዚኽ አምስት መሠረቶች ዝም ብለው የሥነ-መለኮት ንድፈ ሐሳቦች አይደሉም፤ ይልቁንም አማኙ በጸጋ ተመርጦ፣ በእምነት ጸድቆ፣ በክርስቶስ ታርቆ፣ በቃሉ ተመርቶ፣ ለእግዚአብሔር ክብር እንዲኖር የሚያደርጉ የሕይወት መንገዶች ናቸው። ዛሬም ድረስ ቤተ ክርስቲያን ከእውነት ጎዳና እንዳትወጣ የሚጠብቋት፣ መንፈሳዊ ማንነቷን የሚመዝኑ የወርቅ ሚዛኖች ሆነው ያገለግላሉ።

1. "መጽሐፍ ቅዱስ ብቻ"

የቤተ ክርስቲያን ታሪክ አቅጣጫውን በቀየረበት በ16ኛው ክፍለ ዘመን የተሐድሶ ንቅናቄ ወቅት፣ "መጽሐፍ ቅዱስ ብቻ" (Sola Scriptura) የሚለው መርሕ እንደ አንድ ተራ የሃይማኖት መፈክር ሳይሆን፣ እንደ መንፈሳዊና ዕውቀታዊ አብዮት ነበር ብቅ ያለው። ይህ መርሕ ቤተ ክርስቲያን ለዘመናት ተብትበው የያዟትን ሰዋዊ ወጎችና የሊቃውንት ትርጓሜዎች ከፈጣሪ ቃል ጋር እኩል የማሰለፍ አባዜን በመገዳደር፣ መጽሐፍ ቅዱስ ብቻውን ለማንኛውም ክርስቲያናዊ እምነትና ተግባር የመጨረሻውና የማይሻረው የበላይ ሥልጣን መሆኑን ያውጃል። ይህ አስተምህሮ መጽሐፍ ቅዱስ ከሌሎች መጻሕፍት የተለየ "መነሻ" እንዳለው ይሞግታል፤ ይኸውም ቃሉ የሰዎች የሥነ-ጽሑፍ ውጤት ሳይሆን፣ በመለኮታዊ እስትንፋስ (Theopneustos) የተቃኘና የእግዚአብሔርን የማንነት መገለጫ የያዘ በመሆኑ ነው። ቅዱስ ጳውሎስ "የእግዚአብሔር ሰው ፍጹምና ለበጎ ሥራ ሁሉ የተዘጋጀ ይሆን ዘንድ፥ የእግዚአብሔር መንፈስ ያለበት መጽሐፍ ሁሉ ለትምህርትና ለተግሣጽ ልብንም ለማቅናት በጽድቅም ላለው ምክር ደግሞ ይጠቅማል" (2ኛ ጢሞቴዎስ 3:16-17) በማለት እንደተናገረው፣ መጽሐፍ ቅዱስ በራሱ በቂ፣ በራሱ ግልጽና በራሱ ተርጓሚ በመሆን የሰው ልጅን ሕሊና ለፈጣሪ ፈቃድ ብቻ የሚያስገዛ ብቸኛው መስታወት ሆኖ ይቆማል።

የ"መጽሐፍ ቅዱስ ብቻ"  ኃያልነት የሚመነጨው መጽሐፍ ቅዱስን እንደ አንድ የምክር መጽሐፍ ሳይሆን፣ እንደ ፍጹም መለኮታዊ ቀኖና ከመመልከት ነው። ምሁራዊ በሆነው የሥነ-መለኮት እይታ፣ ይህ መርሕ ቤተ ክርስቲያን የመጽሐፍ ቅዱስ "ፈጣሪ" ሳትሆን "ተቀባይና ጠባቂ" መሆኗን ያስምርበታል። ቤተ ክርስቲያን የመጽሐፍ ቅዱስን ሥልጣን አታጸድቅም፤ ይልቁንም የመጽሐፍ ቅዱስ ሥልጣን ቤተ ክርስቲያንን ያጸድቃታል። ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በዘመኑ የነበሩትን የሃይማኖት መሪዎች "ስለ ወጋችሁ የእግዚአብሔርን ቃል ሻራችሁ" (ማቴዎስ 15:6) በማለት የገሰጻቸው፣ የሰው ሥርዓት ከእግዚአብሔር ቃል በላይ ሊሆን እንደማይችል ለማስገንዘብ ነው።

ይኽ መሠረታዊ ልዩነት በመካከለኛው ዘመን የነበረውን "ቤተ ክርስቲያን ከመጽሐፍ ቅዱስ በላይ ናት" የሚለውን አስተሳሰብ ገልብጦታል። ቃሉ በራሱ የተሟላ መሆኑን (Sufficiency of Scripture) ስንረዳ፣ ለማዳን ለሚበቃ እውቀትም ሆነ ለቅድስና ሕይወት ከቃሉ ውጪ ሌላ "ልዩ መገለጥ" ወይም የሰዎች ፍልስፍና እንደማያስፈልግ እንረዳለን። ነቢዩ ዳዊት "ሕግህ ለእግሬ መብራት፥ ለመንገዴም ብርሃን ነው" (መዝሙር 119:105) እንዳለ፣ ቃሉ አማኙን ለመምራት ብቁ ነው። ይህ ጽንሰ-ሐሳብ የአማኙን ሕሊና ከሰዋዊ አምባገነንነት ነፃ በማውጣት፣ እያንዳንዱ ግለሰብ በእግዚአብሔር ቃል ፊት በቀጥታ እንዲቆም የሚያደርግ መንፈሳዊ ሉዓላዊነትን ያጎናጽፋል።

በተጨማሪም፣ ይኽ መርሕ የመጽሐፍ ቅዱስን ግልጽነት (Perspicuity) አጥብቆ ይሟገታል። መጽሐፍ ቅዱስ ለተመረጡ ጥቂት ሊቃውንት ብቻ የተሰጠ ምስጢራዊ ኮድ ሳይሆን፣ በመንፈስ ቅዱስ እርዳታ ለሚመጣ ማንኛውም ትጉህ አንባቢ የመዳንን መንገድ በግልጽ የሚያሳይ ብርሃን ነው። በቤርያ የነበሩት አማኞች "ነገሩ እንደዚሁ ይሆንን? ብለው ዕለት ዕለት መጻሕፍትን እየመረመሩ ቃሉን በሙሉ ፈቃድ ተቀበሉ" (የሐዋርያት ሥራ 17:11) ተብሎ እንደተጻፈ፣ እውነትን የመመርመር ሥልጣን የእያንዳንዱ አማኝ ድርሻ ነው። ጥልቅ ጥናትና ታሪካዊ ዳራ አያስፈልግም ማለት አይደለም፤ ይልቁንም የመጽሐፍ ቅዱስ ዋናው መልእክት፣ ማለትም የክርስቶስ የማዳን ሥራ፣ በጣም ግልጽ ከመሆኑ የተነሳ ትርጓሜው በቤተ ክርስቲያን ባለሥልጣናት ቁጥጥር ስር መውደቅ የለበትም ማለት ነው። "መጽሐፍ ቅዱስ ራሱን ይተረጉማል" (Scriptura sacra sui ipsius interpres) የሚለው መርሕ፣ አንዱ ግልጽ ያልሆነ ክፍል በሌላው ግልጽ በሆነ ክፍል መቃኘት እንዳለበት ያስተምረናል። ይህም ሥነ-መለኮት በግላዊ ስሜት ወይም በወቅታዊ የፖለቲካ ፍላጎት እንዳይበረዝ የሚከላከል ሳይንሳዊና መንፈሳዊ አጥር ነው።

"መጽሐፍ ቅዱስ ብቻ" ዛሬም ድረስ ለዘመናዊው ዓለም የሚሰጠው ትርጉም እጅግ ከፍተኛ ነው። ፍጹም የሆነ የእውነት መለኪያ በጠፋበትና "የእኔ እውነት" እና "የአንተ እውነት" በሚሉ አንጻራዊ አመለካከቶች ዓለም በታወረችበት በዚህ ዘመን፣ ይህ መርሕ የማይናወጥ ቋጥኝ ሆኖ ያገለግላል። መጽሐፍ ቅዱስ ከባህል፣ ከልማድና ከሰው ሰራሽ ሕጎች በላይ ሆኖ ሲቀመጥ፣ ማኅበረሰቡን ከሥነ-ምግባር ውድቀትና ከመንፈሳዊ ድንቁርና ይታደጋል። "መጽሐፍ ቅዱስ ብቻ" ማለት መጻሕፍትን መጥላት ሳይሆን፣ ሁሉንም መጻሕፍትና ትምህርቶች በ"መጽሐፉ" ሚዛን መመዘን ማለት ነው። ይህ ኃያል መርሕ የአማኙን ልብ ወደ ክርስቶስ፣ አእምሮውን ወደ እውነት፣ ሕይወቱን ደግሞ ወደ እግዚአብሔር ክብር የሚመራ ዘላቂ የመንፈሳዊ ተሐድሶ ሞተር ነው።

2. "ክርስቶስ ብቻ"

"ክርስቶስ ብቻ" የሚለው መርሕ 'ተመልሶ' ብቅ ያለበት ታሪካዊ ዐውድ፣ በሰውና በእግዚአብሔር መካከል በርካታ 'መካከለኛ ድልድዮች' ተገንብተው በነበረበት ወቅት ነው። በመካከለኛው ዘመን የነበረው ሥነ-መለኮት አማኙ ወደ እግዚአብሔር ለመቅረብ በቅዱሳን አማላጅነት፣ በድንግል ማርያም ልመናና በቤተ ክርስቲያን ቀኖናዊ ሥርዓቶች ውስጥ ማለፍ እንዳለበት ያስተምር ነበር። ይኽ ደግሞ ክርስቶስ በመስቀል ላይ የከፈለውን ፍጹም መሥዋዕትነት "ያልተሟላ" ወይም "ረዳት የሚሻ" አስመስሎት ቆይቷል። "ክርስቶስ ብቻ" ግን ይኽንን የተሳሳተ ግንዛቤ በመስበር፣ በኃጢአት ምክንያት የተቋረጠውን የሰውና የእግዚአብሔር ግንኙነት ለመጠገን ክርስቶስ ብቸኛውና በቂው መንገድ መሆኑን አወጀ። ሐዋርያው ጳውሎስ "በእግዚአብሔርና በሰውም መካከል ያለው መካከለኛው ደግሞ አንድ አለ" (1ኛ ጢሞ. 2፥5) ሲል፣ ይኽ "አንድ" የሚለው ቃል ሌላ ሁለተኛ ወይም ተባባሪ መካከለኛን ፈጽሞ የሚያስወግድ ነው። ክርስቶስ ሙሉ ሰውና ሙሉ አምላክ በመሆኑ፣ ሰውን ወክሎ የእግዚአብሔርን ፍትሕ ለማርካት፣ እግዚአብሔርን ወክሎ ደግሞ የሰውን ልጅ ለመታደግ ብቁ የሆነው እርሱ ብቻ ነው።

የ"ክርስቶስ ብቻ" መርሕ ጥልቀት ይበልጥ የሚታየው ክርስቶስ የያዛቸውን ሦስት ታላላቅ ማዕረጎች ስንመረምር ነው። በመጀመሪያ፣ ክርስቶስ እንደ "ነቢይ" የእግዚአብሔር የመጨረሻ ቃል ነው። ዕብራውያን 1፥1-2 እንደሚለው፣ እግዚአብሔር ቀድሞ በነቢያት ቢናገርም፣ "በልጁ በዚህ ዘመን መጨረሻ ለእኛ ተናገረን"። ይኽ ማለት ከክርስቶስ ውጭ የሚመጣ ማንኛውም 'አዲስ መገለጥ' ወይም የሰዎች ፍልስፍና ከእውነት መንገድ የሚያወጣ መሆኑን ያሳያል። በሁለተኛ ደረጃ፣ ክርስቶስ እንደ "ካህን" ራሱን መሥዋዕት አድርጎ ያቀረበና ዛሬም የሚማልድ ነው። በመካከለኛው ዘመን የነበረው 'የክህነት ሥርዓት' ካህናትን እንደ "ጸጋ ማከፋፈያ" ይመለከት ነበር፤ "ክርስቶስ ብቻ" ግን አማኙ በቀጥታ ወደ ጸጋው ዙፋን መቅረብ እንደሚችልና የክርስቶስ መሥዋዕትነት ድጋሚ የማይቀርብ (Non-repeatable) ፍጹም ሥራ መሆኑን ያረጋግጣል። በሦስተኛ ደረጃ፣ ክርስቶስ እንደ "ንጉሥ" የቤተ ክርስቲያን ብቸኛ ራስ ነው። ማንኛውም ምድራዊ መሪ ወይም ድርጅት በክርስቶስ መንጋ ላይ ፍጹም ሉዓላዊ ሥልጣን ሊኖረው አይችልም። ቤተ ክርስቲያን የምትመራው በሰው ሕግ ሳይሆን በክርስቶስ መንፈሳዊ አገዛዝ ብቻ ነው።

የ"ክርስቶስ ብቻ" መርሕ አንዱ ትልቁ ፋይዳ ለአማኙ የሚሰጠው የደኅንነት እርግጠኝነት ነው። መዳን 99% በክርስቶስ፣ 1% ደግሞ በሰው ጥረት ወይም በ'ቅዱሳን' እርዳታ የሚሆን ቢሆን ኖሮ፣ የሰው ልጅ ያቺን 1% ማሟላቱን በምንም መንገድ ሊያረጋግጥ አይችልም ነበር። ይኽ ደግሞ አማኙን በጭንቀትና በፍርሃት ውስጥ ይተወዋል። ነገር ግን ጌታ በመስቀል ላይ "ተፈጸመ" (ዮሐንስ 19:30) ሲል፣ የሰው ልጅ መዳን የሚያስፈልገውን ዋጋ በሙሉ ከፍሎ ማጠናቀቁን ማወጁ ነው። በዚኽ መርሕ መሠረት፣ 'ጽድቅ' ከሰው ወደ እግዚአብሔር የሚወጣ ሳይሆን፣ ከክርስቶስ ወደ አማኙ የሚሰጥ (Imputed Righteousness) ስጦታ ነው። አማኙ በራሱ ቅድስና ሳይሆን በክርስቶስ ፍጹም ጽድቅ ተሸፍኖ በእግዚአብሔር ፊት ይቆማል። ይኽ ትምህርት የሰውን ትምክህት ሙሉ በሙሉ የሚያጠፋና ክብርን ሁሉ ለክርስቶስ ብቻ የሚሰጥ ነው። መዳን የጋራ ሥራ ሳይሆን፣ የክርስቶስ ብቻ ብቸኛ ድል ነው፤ እኛም የዚኽ ድል ተካፋዮች የምንሆነው በእርሱ ላይ በሚኖረን እምነት ብቻ ነው።

በዛሬው ዓለም "ክርስቶስ ብቻ" የሚለው መርሕ ከሁለት አቅጣጫዎች ጥቃት እየደረሰበት ይገኛል። በአንድ በኩል፣ "ሁሉም ኃይማኖቶች ወደ አንድ አምላክ ይወስዳሉ" የሚለው የኃይማኖት ብዝኃነት (Pluralism) ክርስቶስን ከብቸኛ መንገድነት አውርዶ እንደ አንዱ "ጥሩ መምህር" ብቻ ለማየት ይሞክራል። በሌላ በኩል ደግሞ፣ በቤተ ክርስቲያን ውስጥ ሰዋዊ መሪዎችን፣ "ነቢያትንና ሐዋርያትን" የሚባሉትን እንደ ልዩ የጸጋ በርና እንደ አማላጅ የመመልከት አዝማሚያ እንደገና እያገረሸ ይገኛል። በዚህ ዐውድ "ክርስቶስ ብቻ" እንደገና ሊሰበክ የሚገባው ወሳኝ እውነት ነው። አማኙን ከሰው አምልኮና ከኃይማኖታዊ ባርነት ነፃ የሚያወጣው ይኽ መርሕ ነው። ክርስቶስ በቂ ከሆነ፣ ሌላ መካከለኛ አያስፈልግም፤ ክርስቶስ ካዳነን፣ መዳናችን የተሟላ ነው፤ ክርስቶስ የሚማልድልን ከሆነ፣ ጸሎታችን ይሰማል። ይኽ መርሕ የክርስትናን እምነት ከማንኛውም ሃይማኖታዊ ድብልቅልቅነት (Syncretism) የሚጠብቅና የአምልኮአችንን ማዕከል በክርስቶስ ላይ ብቻ የሚተክል የሕይወት መልሕቅ ነው።

3. "በጸጋ ብቻ"

"በጸጋ ብቻ" የሚለው መርሕ ትርጉም የሚኖረው፣ በመጀመሪያ የሰው ልጅ ያለበትን አስከፊ የኃጢአት ደረጃ ስንረዳ ነው። የተሐድሶው ሥነ-መለኮት እንደሚያስተምረው፣ የሰው ልጅ በውድቀት ምክንያት "በበጎ ሥራው እግዚአብሔርን ደስ ማሰኘት" የሚችልበትን አቅም ብቻ ሳይሆን፣ ወደ እግዚአብሔር የመምጣት "ፍላጎቱን" ጭምር አጥቷል። ሰው በኃጢአቱ ምክንያት በመንፈስ "ሙት" እንደመሆኑ (ኤፌ. 2፥1)፣ ሙት ደግሞ ራሱን በራሱ ማንሳት እንደማይችል ሁሉ፣ የሰው ልጅም ያለ እግዚአብሔር ቀዳሚ ረድኤት ወደ ሕይወት ሊመጣ አይችልም። በመሆኑም ጸጋ ማለት ለደካማ ሰው የሚሰጥ "ተጨማሪ ኃይል" ሳይሆን፣ ለሞተ ሰው የሚሰጥ "ሕይወት" ነው። ይኽ መርሕ መዳንን ከሰው ልጅ 'ብቃት' አውጥቶ በእግዚአብሔር "ቸርነት" ላይ ብቻ ይተክለዋል። ጸጋ እግዚአብሔር ለእኛ ያለው ሞገስ ብቻ ሳይሆን፣ በውስጣችን የሚሠራና ፈቃዳችንን ወደ በጎ የሚለውጥ መለኮታዊ ኃይልም ጭምር ነው።

በተሐድሶው ወቅት የነበረው ትልቁ ክርክር "ሰው ለመዳኑ ምን ያህል ድርሻ አለው?" በሚለው ነጥብ ላይ ነበር። በመካከለኛው ዘመን የነበረው አስተሳሰብ "እግዚአብሔር ጸጋውን ይሰጣል፣ ሰው ደግሞ በነፃ ፈቃዱ ይተባበራል" (Synergism) የሚል ነበር። ነገር ግን "በጸጋ ብቻ" ይኽንን ሐሳብ በመቃወም መዳን "Monergistic" ወይም የእግዚአብሔር ብቸኛ ሥራ መሆኑን ያውጃል። እግዚአብሔር የሰውን ልጅ ለማዳን ሲነሳ፣ በሰው ውስጥ ያየው አንዳች "መልካም ነገር" ኖሮ ሳይሆን፣ በገዛ ሉዓላዊ ፈቃዱና በምሕረቱ ባለጠግነት ምክንያት ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ በሮሜ 9፥16 ላይ “እንግዲህ ምሕረት ለወደደ ወይም ለሮጠ አይደለም፥ ከሚምር ከእግዚአብሔር ነው እንጂ” ሲል፣ የመዳን መነሻውም ሆነ መድረሻው የእግዚአብሔር ጸጋ መሆኑን ማረጋገጡ ነው። ይኽ መርሕ እግዚአብሔርን "ረዳት አዳኝ" ከመሆን አውጥቶ "ብቸኛ አዳኝ" እና "የሕይወት ምንጭ" ወደ መሆን ዙፋኑ ይመልሰዋል።

"በጸጋ ብቻ" የሚለው ትምህርት የሰውን ልጅ ትዕቢት ሙሉ በሙሉ የሚያፈርሰ ሥነ-መለኮታዊ መሣሪያ ነው። መዳን በከፊልም ቢሆን በሰው ሥራ፣ በጾም፣ በጸሎት ወይም በሃይማኖታዊ ትጋት ላይ የተመሠረተ ቢሆን ኖሮ፣ ሰው በእግዚአብሔር ፊት "ይገባኛል" የማለትና የመመካት ዕድል ይኖረው ነበር። ነገር ግን መዳን 100% የእግዚአብሔር ስጦታ መሆኑን ስንረዳ፣ ብቸኛው ምላሻችን ትሕትናና ምስጋና ብቻ ይሆናል። ይኽ ጸጋ አማኙን ከኃጢአት በደል ነፃ የሚያወጣ ብቻ ሳይሆን፣ ለቅድስና ሕይወትም የሚያበቃ ነው። ቲቶ 2፥11-12 እንደሚለው "ሰዎችን ሁሉ የሚያድን የእግዚአብሔር ጸጋ ተገልጦአልና፤ ይህም ጸጋ፥ ኃጢአተኝነትንና ዓለማዊ ምኞትን ክደን . . . ራሳችንን በመግዛትና በጽድቅ እግዚአብሔርንም በመምሰል በአሁኑ ዘመን እንድንኖር ያስተምረናል"። ስለዚህ ጸጋ ለኃጢአት ፈቃድ የሚሰጥ "የላላ አኗኗር" ሳይሆን፣ ለእግዚአብሔር ክብር እንድንኖር አቅም የሚሰጠን "መለኮታዊ ሞተር" ነው።

"በጸጋ ብቻ" የሚለው መርሕ ለአማኙ የሚሰጠው ትልቁ በረከት "መንፈሳዊ ዕረፍት" ነው። ይኽ ዕረፍት የሚመነጨው መዳናችን በራሳችን ብቃት፣ ጥረት ወይም በማንነታችን ላይ የተመሠረተ አለመሆኑን ከመረዳት ነው። መዳን በከፊልም ቢሆን በእኛ የሥነ-ምግባር ጥንካሬ ወይም ስህተት ባለመሥራት ላይ የተንተራሰ ቢሆን ኖሮ፣ ዛሬ በሠራነው ድካም ምክንያት ነገ ደኅንነታችንን ልናጣ እንችላለን በሚል የማያቋርጥ የሕሊና ጭንቀትና ፍርሃት እንዋጥ ነበር። ነገር ግን መዳን የጀመረው በእግዚአብሔር የማይለወጥ ጸጋና ሉዓላዊ በጎነት በመሆኑ፣ አማኙ ትኩረቱን ከራሱ ድካም አውጥቶ በእግዚአብሔር ፍጹም አዳኝነት ላይ እንዲያሳርፍ ያደርገዋል።

ይኽ መርሕ እግዚአብሔር የወደደንና የፈለገን ገና በኃጢአታችን ሳለን (ሮሜ 5፥8) መሆኑን በማረጋገጥ፣ የእግዚአብሔር ጸጋ ከሰው ልጅ ውድቀትና ድካም ይልቅ እጅግ ኃያል መሆኑን ያስገነዝባል። በዚህም ምክንያት አማኙ በደካማነቱና በውድቀቱ ጊዜ እንኳ ተስፋ ቆርጦ ከመኮነን ይልቅ፣ ወደ ሚምረውና ወደሚረዳው አምላክ በንስሐ የመመለስ ድፍረት ያገኛል። ምክንያቱም የደኅንነቱ መሠረት በእርሱ የሚዋዥቅ ጥንካሬ ላይ ሳይሆን፣ በማይለወጠውና ሁልጊዜ ታማኝ በሆነው በእግዚአብሔር ማንነት ላይ የተመሠረተ ስለሆነ ነው። "በጸጋ ብቻ" መኖር ማለት በራስ አቅምና ብቃት ላይ ተስፋ መቁረጥ፣ ነገር ግን በእግዚአብሔር ወሰን በሌለው ምሕረት ላይ ሙሉ በሙሉ መታመንና መደገፍ ማለት ነው።

4. "በእምነት ብቻ"

የ"በእምነት ብቻ" መርሕ ፋይዳው ጎልቶ የሚታየው፣ በእግዚአብሔር ፍጹም ቅድስና እና በሰው ልጅ የኃጢአት ጥልቀት መካከል ያለውን ገደል ስንረዳ ነው። እግዚአብሔር ፍጹም ጻድቅ በመሆኑ ኃጢአትን ዝም ብሎ ማለፍ አይችልም፤ የሰው ልጅ ደግሞ በውድቀት ምክንያት የቱንም ያህል በጎ ሥራ ቢሠራ የእግዚአብሔርን የጽድቅ መመዘኛ ሊያሟላ አይችልም። በመካከለኛው ዘመን የነበረው ሥነ-መለኮት ይህንን ክፍተት ለመሙላት "ሰው የተወሰነውን ያህል ይጣር፣ እግዚአብሔር ደግሞ የቀረውን ይሞላል" የሚል "ሲነርጂያዊ" (Synergistic) አስተሳሰብ ነበረው። ነገር ግን "በእምነት ብቻ" ይህንን ተስፋ ቢስ ድካም በመስበር፣ ጽድቅ ከሰው ጥረት የሚመነጭ ሳይሆን ከእግዚአብሔር የሚሰጥ መሆኑን አወጀ። ሐዋርያው ጳውሎስ በሮሜ 4፥5 ላይ “ነገር ግን ለማይሠራ፥ ኃጢአተኛውንም በሚያጸድቅ ለሚያምን ሰው እምነቱ ጽድቅ ሆኖ ይቆጠርለታል” ሲል፣ ጽድቅ የሥራ ውጤት ሳይሆን የእምነት ውጤት መሆኑን ያረጋግጣል። ይኽ መርሕ አማኙ በእግዚአብሔር ፊት ተቀባይነት ለማግኘት በራሱ ማንነት ላይ ሳይሆን በክርስቶስ ማንነት ላይ ብቻ እንዲደገፍ በማድረግ፣ ሕሊናውን ከሥራ ቀንበር ነፃ ያወጣል።

በ"በእምነት ብቻ" አስተምህሮ ውስጥ ማዕከላዊው ሐሳብ "መቆጠር" የሚለው ጽንሰ-ሐሳብ ነው። ይኽ ሐሳብ መጽደቅ ማለት አንድ ሰው በባሕርይው "ጻድቅ ሆነ" ማለት ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር የፍርድ አደባባይ "ጻድቅ ተብሎ ታወጀ" ማለት መሆኑን ያስረዳል። በእምነት አማካኝነት በኃጢአተኛው ሰውና በክርስቶስ መካከል "ታላቅ ልውውጥ" ይደረጋል፤ የእኛ ኃጢአትና በደል በክርስቶስ ላይ ተቆጥሮ እርሱ በመስቀል ላይ ስለ እኛ ተቀጣ፣ የክርስቶስ ፍጹም ጽድቅና ታዛዥነት ደግሞ በእኛ ላይ ተቆጥሮ እኛ በእግዚአብሔር ፊት እንደ ጻድቅ እንታያለን። ይኽ ጽድቅ "Extra Nos" (ከእኛ ውጭ ያለ) የተባለበት ምክንያት፣ ምንጩ በእኛ ውስጥ ያለ ቅድስና ሳይሆን በክርስቶስ የተፈጸመ ሥራ ስለሆነ ነው። ስለዚህ አማኙ በእግዚአብሔር ፊት የሚቆመው በገዛ ጽድቁ ግራ ተጋብቶ ሳይሆን፣ በክርስቶስ ጽድቅ ተሸፍኖና በድፍረት ነው። ይኽ መርሕ እግዚአብሔር ኃጢአተኛውን ሳይቀጣ እንዴት ጻድቅ ሊያደርገው እንደሚችል የሚያሳይ የመለኮታዊ ጥበብ መግለጫ ነው።

ብዙዎች "በእምነት ብቻ" የሚለውን መርሕ ሲሰሙ፣ እምነት ራሱ እንደ አንድ "በጎ ሥራ" ወይም አምላክን ለማግባቢያ የሚቀርብ "ብቃት" አድርገው ይሳሳታሉ። ነገር ግን እምነት መዳንን የሚያስገኝ "መሠረት" ሳይሆን መዳንን የሚቀበል "መሣሪያ" (Instrumental Cause) ነው። እምነት በራሱ ዋጋ ኖሮት ሳይሆን፣ ዋጋ ያለውን የክርስቶስን ሥራ አጥብቆ ስለሚይዝ ብቻ ያጸድቃል። ልክ አንድ የተራበ ሰው ምግብ የሚቀበልበት እጅ ምግቡን እንደማይተካ ሁሉ፣ እምነትም ጸጋውን ይቀበላል እንጂ ጸጋውን አይፈጥረውም። እምነት "ባዶ እጅ" ነው፤ ባዶነቱ ደግሞ የእግዚአብሔርን ሙላት ለመቀበል ምቹ ያደርገዋል። ይኽ እይታ አማኙ "እምነቴ ጠንካራ ነው ወይስ ደካማ?" ብሎ በራሱ ላይ ከማተኮር ይልቅ "የማምንበት ክርስቶስ ታማኝ ነውን?" ብሎ ወደ አዳኙ እንዲመለከት ያደርገዋል። እምነት ትኩረቱን ወደ ራሱ ሳይሆን ወደ ክርስቶስ የሚያደርግ መለኮታዊ ስጦታ በመሆኑ፣ ክብርን ሁሉ ወደ ሰጪው ይመልሳል።

"በእምነት ብቻ" የሚለው መርሕ ሥራን ወይም ቅድስናን ከክርስቲያን ሕይወት የሚያገለል ተደርጎ ሊወሰድ አይገባም፤ ይልቁንም የሥራን "ቦታ" በትክክል የሚያስቀምጥ መነጽር ነው። "በእምነት ብቻ" መጽደቅ ማለት ሥራ አያስፈልግም ማለት ሳይሆን፣ ሥራ ለመጽደቅ "ቅድመ ሁኔታ" (Cause) መሆኑ ቀርቶ የመጽደቅ "ውጤት" (Evidence) መሆኑን ማሳየት ነው። እውነተኛ እምነት በተፈጥሮው ፍሬያማ ነው። አንድ ዛፍ ሕያው መሆኑ የሚታወቀው ፍሬ በማፍራቱ እንደሆነ ሁሉ፣ አንድ አማኝ በእውነት ማመኑ የሚታወቀው በሕይወቱ በሚታይ የመቀደስና የበጎ ሥራ ፍሬ ነው። ማርቲን ሉተር እንደገለጸው "እኛ የምንጸድቀው በእምነት ብቻ ነው፣ ነገር ግን የሚያጸድቀው እምነት ግን ብቻውን (ከሥራ ተለይቶ) አይኖርም"። ይኽ ማለት ሥራ መዳንን ሊገዛ ወይም ሊጨምር አይችልም፤ ነገር ግን መዳን በሰው ውስጥ መኖሩን የሚያረጋግጥ ምስክር ነው። አማኙ መልካም ሥራን የሚሠራው እግዚአብሔርን ፈርቶ ወይም ደኅንነቱን ላለማጣት ተጨንቆ ሳይሆን፣ ለተሰጠው ነፃ ጽድቅ ባለው ፍቅርና ምስጋና ተገፋፍቶ ነው። ይህም ክርስቲያናዊ ምግባርን ከባርነት ግዴታነት አውጥቶ ወደ ነፃነት አገልግሎት ይለውጠዋል።

"በእምነት ብቻ" የሚለው መርሕ የክርስትና እምነት የቆመበት ወይም የሚወድቅበት አንቀጽ ነው። ይኽ መርሕ በጠፋበት ዘመን ሁሉ ቤተ ክርስቲያን ወደ ሕግተኝነትና ወደ ሰዋዊ ጥረት ባርነት ትመለሳለች። "በእምነት ብቻ" ለአማኙ የሚሰጠው የሕሊና ዕረፍት ወደር የለውም፤ ምክንያቱም መጽደቃችን በማይለወጠው የክርስቶስ ሥራ ላይ እንጂ በእኛ በሚዋዥቅ ማንነት ላይ የተመሠረተ አለመሆኑን ስለሚያረጋግጥ ነው። ይኽ መርሕ ዛሬም ድረስ እራሳቸውን በራሳቸው ለማጽደቅ ለሚደክሙ፣ በኃጢአት በደል ለተጨነቁና በኃይማኖታዊ ሥርዓቶች ለታከቱ ነፍሳት ሁሉ ብቸኛው የምስራች ነው። በአንድ በኩል መዳንን በሥራ ለማግኘት ከሚደረግ "ሕግተኝነት" (Legalism)፣ በሌላ በኩል ደግሞ እምነት አለኝ እያሉ በኃጢአት ከመመላለስም (Antinomianism) ይታደጋል። ክብርን ሁሉ ለእግዚአብሔር የሚሰጥ፣ ሰውን በትሕትና የሚያኖርና ለፍቅር አገልግሎት ኃይል የሚሆን ዘላለማዊ እውነት ነው።

5. "ለእግዚአብሔር ክብር ብቻ"

"ለእግዚአብሔር ክብር ብቻ" የሚለው መርሕ ከሌሎቹ አራት መርሖች የሚለየው፣ እርሱ የመዳን "መንገድ" ሳይሆን የመዳን "መጨረሻ" በመሆኑ ነው። መጽሐፍ ቅዱስ ብቻውን ባለሥልጣን የሆነው፣ ጸጋ ብቻውን ያዳነው፣ እምነት ብቻውን ያጸደቀውና ክርስቶስ ብቻውን መካከለኛ የሆነው ለምንድን ነው? ለሚለው ጥያቄ ምላሹ "ለእግዚአብሔር ክብር ብቻ" የሚል ነው። ይኽ መርሕ እግዚአብሔር ሰውን ያዳነው ሰውን ስላስፈለገው ወይም በሰው ውስጥ አንዳች የሚጎድለው ነገር ኖሮ ሳይሆን፣ የገዛ ራሱን ታላቅነት፣ ምሕረትና ጽድቅ ለፍጥረት ሁሉ ለመግለጥ መሆኑን ያስረግጣል። በሥነ-መለኮታዊ እይታ፣ መዳን "ሰው-ተኮር" (Anthropocentric) ሳይሆን "አምላክ-ተኮር" (Theocentric) ነው። ይኽም ማለት የሰው ልጅ መዳን ትልቁ ዓላማ የሰው ልጅ ደስተኛ መሆን ሳይሆን፣ የእግዚአብሔር ክብር መገለጥ ነው። ይኽ እውነት አማኙን ከራስ ወዳድነት መንፈሳዊነት አውጥቶ፣ አምልኮውንና ሕይወቱን በፈጣሪው ዙፋን ፊት እንዲያበረክት ያደርገዋል።

በተሐድሶው ዘመን የነበረው አንዱ ትልቅ መንፈሳዊ አብዮት፣ በ"መንፈሳዊ አገልግሎት" እና በ"ተራ ሕይወት" መካከል የነበረውን የሥልጣን ተዋረድ መስበሩ ነው። "ለእግዚአብሔር ክብር ብቻ" እንደሚያስተምረው፣ አንድ እናት ልጇን ስትንከባከብ፣ አንድ አናጺ ቤትን ሲሠራ ወይም አንድ ገበሬ መሬቱን ሲያርስ፣ ያንን ሥራ በእምነትና ለእግዚአብሔር ክብር ካደረገው፣ ልክ እንደ ቤተክርስቲያን ውስጥ እንደሚያገለግለው ያህል የተቀደሰ ተግባር ነው። ይኽ አስተሳሰብ "የአማኞች ሁሉ ክህነት" (Priesthood of All Believers) ከሚለው መርሕ ጋር የተያያዘ ነው። ማንኛውም የሰው ልጅ እንቅስቃሴ እግዚአብሔርን የማመስገኛ መድረክ ሊሆን ይችላል። ይኽ መርሕ በታሪክ ውስጥ ለሥራ ባህል ዕድገት፣ ለሳይንስና ለጥበብ መበልጸግ ትልቅ አስተዋጽኦ አድርጓል። ምክንያቱም አማኞች የሚሠሩት ሥራ ሁሉ በሰዎች ዘንድ ለመታየት ሳይሆን፣ በሰማይ ላለው አምላክ የሚቀርብ መሥዋዕት መሆኑን ስለተረዱ፣ በሥራቸው ሁሉ ጥራትንና ታማኝነትን እንዲፈልጉ አድርጓቸዋል።

በመካከለኛው ዘመን የነበረው ሥነ-መለኮት፣ ክብርን በእግዚአብሔርና በሰው መካከል የማከፋፈል አዝማሚያ ነበረው። "ሰው ጥቂት ይሠራል፣ እግዚአብሔር ደግሞ ቀሪውን ይሞላል" በሚል አስተሳሰብ፣ ምስጋናውም ለሰውና ለእግዚአብሔር እንዲከፈል ይደረግ ነበር። "ለእግዚአብሔር ክብር ብቻ" ግን ይኽንን በጽኑ ይቃወማል። መዳን "ብቻ"  በሚሉ መርሖች ላይ መቆሙ፣ ክብር ሁሉ ለእግዚአብሔር "ብቻ" እንዲሆን ያደርገዋል። ሐዋርያው ጳውሎስ በሮሜ 11፥36 ላይ "ሁሉ ከእርሱና በእርሱ ለእርሱም ነውና" ሲል፣ ሰው የራሱ የሆነ አንዳች ሊመካበት የሚችል ነገር እንደሌለው ያሳያል። እምነታችን ራሱ የእግዚአብሔር ስጦታ ከሆነ፣ የምንመካው በሰጪው እንጂ በተቀባዩ አይደለም። ይኽ መርሕ ቤተ ክርስቲያንን ከሰው አምልኮ፣ ከመሪዎች ግነትና ከኃይማኖታዊ ድርጅቶች ትምክህት ይጠብቃታል። ማንም ሰው ወይም ድርጅት የእግዚአብሔርን ክብር ለራሱ ሊወስድ እንደማይችልና ሁሉም በቃሉ ፊት እኩል ተገዢዎች መሆናቸውን ያውጃል።

ጆን ካልቪን ዓለምን "የእግዚአብሔር ክብር መድረክ (ቴአትር)" ብሎ መጥራቱ፣ አማኙ ለዓለም ሊኖረው የሚገባውን አመለካከት ይለውጠዋል። እግዚአብሔርን ለማክበር የግድ ከዓለም መለየት ወይም ወደ 'ገዳም' መሄድ አያስፈልግም (ሁሉም የራሴ የሚለው 'ገዳም' ይኖረዋል ብዬ ነው፤ ደግሞ 'ዳ'ን ላላ አድርገችሁ አንብቧት)። ይልቁንም፣ በእግዚአብሔር በተፈጠረው ዓለም ውስጥ ተሳታፊ በመሆን፣ የተሰጠንን ተፈጥሮና ጸጋ በመጠቀም፣ እግዚአብሔርን ማክበር ይቻላል። ይኽ መርሕ አማኙ በሥነ-ምግባሩ፣ በንግግሩና በማኅበራዊ ግንኙነቱ የእግዚአብሔርን ማንነት እንዲያንጸባርቅ ያበረታታል። "ለእግዚአብሔር ክብር ብቻ" ማለት እግዚአብሔር በቤተ ክርስቲያን ውስጥ ብቻ ሳይሆን፣ በትምህርት ቤት ውስጥ፣ በገበያ ውስጥ፣ በፖለቲካው አደባባይና በቤተሰብ ሕይወት ውስጥ ንጉሥ መሆኑን ማወጅ ነው። ይኽ ሉዓላዊ እይታ አማኙን ለዓለም ብርሃንና ጨው እንዲሆን የሚያስችለው ታላቅ ኃይል ነው።

"ለእግዚአብሔር ክብር ብቻ" የሚለው መርሕ፣ የአምስቱን ብቻዎች ሕንፃ የሚያቆም የማዕዘን ድንጋይና ጣሪያ ነው። መጽሐፍ ቅዱስን የምናጠናው፣ በጸጋ የምንድነው፣ በእምነት የምንጸድቀውና በክርስቶስ የምንታመነው መጨረሻው ለእግዚአብሔር ክብር እንዲሆን ነው። ይኽ መርሕ ለሰው ልጅ እውነተኛውን ነፃነት ይሰጠዋል፤ ምክንያቱም የሰው ልጅ ትልቁ ደስታና እርካታ የሚገኘው የፈጠረውን አምላክ ሲያከብርና በእርሱም ለዘላለም ደስ ሲሰኝ ብቻ በመሆኑ ነው። "ለእግዚአብሔር ክብር ብቻ" የአማኙ የሕይወት መዝሙር፣ የቤተ ክርስቲያን የሥራ መመሪያና የፍጥረት ሁሉ የህልውና ምስጢር ነው።

እናጠቃለው - አምስቱ "ብቻዎች" ብቻቸውን ይጮሃሉ!

አምስቱ "ሶላዎች" (The Five Solas) ለብቻቸው የቆሙ የተነጣጠሉ ንድፈ ሐሳቦች ሳይሆኑ፣ አንዱ ከሌላው ጋር የተሳሰረና የወንጌልን ሙሉነት የሚገልጡ የወርቅ ሰንሰለቶች ናቸው። እነዚህ መርሖች በጋራ ሲቆሙ የክርስትናን እምነት ሕይወትና ትንፋሽ ይወክላሉ። "መጽሐፍ ቅዱስ ብቻ" የእምነታችንን መሠረትና የመጨረሻውን ሥልጣን ሲያሳየን፣ "በጸጋ ብቻ" የመዳናችንን መነሻና ምንጭ ይነግረናል። ይኽ ጸጋ በሕይወታችን ተግባራዊ የሚሆነው "በእምነት ብቻ" ሲሆን፣ የእነዚህ ሁሉ ማዕከልና ብቸኛ አምላካዊ መካከለኛ ደግሞ "በክርስቶስ ብቻ" ነው። በመጨረሻም የዚህ ሁሉ መለኮታዊ ክንውን ግብና መድረሻ "ለእግዚአብሔር ክብር ብቻ" ነው።

ይኽ የአምስቱ ብቻዎች ስብስብ ዛሬም ድረስ ለቤተ ክርስቲያን ተገቢና አስፈላጊ የሆነበት ምክንያት፣ የሰውን ልጅ ልብ ከእውነት የሚያርቁ አዳዲስ ወጎችና ፍልስፍናዎች በየዘመኑ ስለሚነሱ ነው። "ብቻ" የሚለው ቃል ዛሬም ሊሰመርበት ይገባል፤ ምክንያቱም ወንጌልን የሚያጠፋው መካድ ብቻ ሳይሆን፣ ከእግዚአብሔር ቃል ጎን ሌላ ሥልጣን፣ ከክርስቶስ ጎን ሌላ አዳኝ፣ ከጸጋ ጎን ሌላ የሰው ሥራ፣ እንዲሁም ከእግዚአብሔር ክብር ጎን የሰው ዝናን መጨመር ጭምር ነው። እነዚህ መርሖች አማኙን ከመንፈሳዊ ድንቁርናና ከኃይማኖታዊ ባርነት ነፃ አውጥተው፣ በእግዚአብሔር ፊት በልበ ሙሉነት እንዲቆም ያደርጉታል።

እነዚህን መሠረቶች ማጥናት ታዲያ የታሪክ ድርሳናትን መግለጥ ብቻ ሳይሆን፣ ዛሬም ድረስ ለቤተ ክርስቲያን ንጽሕናና ለወንጌል እውነተኝነት መቆም ማለት ነው። ቤተ ክርስቲያን "ሁልጊዜ ተሐድሶ የሚያስፈልጋት" እንደመሆኗ፣ ሕይወታችንን፣ አምልኮአችንንና አገልግሎታችንን ሁልጊዜ በእነዚህ አምስት ሚዛኖች መመዘን ይኖርብናል። ቃሉን መሠረት፣ ጸጋውን ኃይል፣ እምነትን መንገድ፣ ክርስቶስን መሪ፣ ክብሩን ደግሞ ግባችን አድርገን ስንጓዝ፣ ለዘመናችን ትውልድ የማይናወጥ መንፈሳዊ ቋጥኝ ሆነን እንቆማለን።

እነዚህ አምስት "ብቻዎች" ዝም ያሉ ንድፈ ሐሳቦች ሳይሆኑ፣ ዛሬም ድረስ በቤተ ክርስቲያን አደባባይና በሰው ልጅ ሕሊና ውስጥ የሚጣሩ፣ የተሳሳተውን የሚያርሙና የጠፋውን ወደ መሠረቱ የሚጠሩ ሕያው ድምፆች ናቸው።

መጽሐፍ ቅዱስ ይጮሃል "እግዚአብሔር እንዲህ ይላል!" እያለ። ይኽ ድምፅ የሰውን ልጅ ሥልጣን፣ 'የሊቃውንትን ግምት' ና የቤተ ክርስቲያንን 'ልማድ' ከዙፋኑ አውርዶ፣ መለኮታዊውን እስትንፋስ በበላይነት ያነግሣል። ቃሉ ይጮሃል፤ ምክንያቱም ከእርሱ ውጭ ያለው መንገድ ሁሉ ጭጋግ፣ መመሪያውም ሁሉ 'ስህተት' ስለሆነ ነው። "ሰማይና ምድር ያልፋሉ፥ ቃሌ ግን አያልፍም" የሚለው የክርስቶስ ድምፅ፣ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ዛሬም ድረስ ብቸኛውና የመጨረሻው ዳኛ ሆኖ ይጣራል።

ጸጋም ይጮሃል፤ ጩኸቱም "ያለ እኔ አንዳች ልታደርጉ አትችሉም!" የሚል ነው። ይኽ ድምፅ የሰውን ልጅ ብቃት፣ ጥረትና ሃይማኖታዊ ተጋድሎ ከንቱ ያደርጋል። ሰው በራሱ ጥረት ወደ ሰማይ ለመውጣት ለሚገነባው የባቢሎን ግንብ፣ ጸጋው "መዳን ስጦታ ነው!" በማለት ምላሽ ይሰጣል። ይኽ ጩኸት ኃጢአተኛውን ከራሱ ድካም አውጥቶ በእግዚአብሔር ቸርነት ላይ እንዲያርፍ ያደርገዋል። ጸጋው ሲጮህ፣ የሰው ልጅ መመኪያ ድምፅ ሁሉ ጸጥ ይላል።

እምነትም ይጮሃል፤ "እመኑና ጽደቁ!" የሚል ጥሪን ያስተጋባል። ይኽ ጩኸት ሕግና ሥርዓትን በመፈጸም ጽድቅን ለመግዛት ለሚደክም ልብ "ተፈጸመ!" የሚል የዕረፍት ድምፅ ነው። እምነት የሚጮኸው ስለራሱ ብቃት ሳይሆን ስለሚይዘው ክርስቶስ ፍጹምነት ነው። በሥራ በሚመካው ዓለም ውስጥ፣ እምነት "በእግዚአብሔር ፊት የምትቆሙት በጸጋው ተቀብላችሁ እንጂ በሥራችሁ አይደለም" በማለት የሕሊናን ሰላም ያውጃል።

ክርስቶስ ይጮሃል፤ "መንገዱና እውነቱ ሕይወቱም እኔ ነኝ" ይላል። ይኽ ጩኸት በሰውና በእግዚአብሔር መካከል የቆሙትን የቅዱሳን፣ የሥርዓቶችና የሰዋዊ 'ክህነቶችን' ድልድይ ሁሉ ያፈርሳል። ክርስቶስ ብቸኛው መካከለኛ ሆኖ ሲጣራ፣ ሌላ አዳኝ፣ ሌላ አማላጅና ሌላ መሸሸጊያ እንደማያስፈልግ ግልጽ ይሆናል። በመስቀል ላይ የፈሰሰው ደም ድምፅ፣ ከማንኛውም ሰዋዊ ጽድቅ ይልቅ እጅግ አጥብቆ ይጮሃል።

የእግዚአብሔር ክብር ይጮሃል፤ ጩኸቱም "ምስጋና ሁሉ ለእኔ ይሁን!" የሚል ነው። ይኽ ድምፅ የሰውን ልጅ ራስን ወይም ከእግዚአብሔርጨውጪ ያለን ነገር የማምለክ እና ዝናን የመፈለግ አባዜን ይሰብራል። ፍጥረት ሁሉ፣ መዳንም ሆነ ቅድስና ለፈጣሪው ክብር እንዲሆን ይጣራል። ይኽ ጩኸት ሕይወታችንን ከመሬት አንስቶ ወደ ሰማያዊው ዙፋን ያደርሰዋል፤ ሰውን ከራሱ አውጥቶ ለእግዚአብሔር ታላቅነት እንዲገዛ ያደርገዋል።

እነዚህ አምስት ጩኸቶች ዛሬም አየሩን ሞልተውታል። 'ብቻዎቹ' ብቻቸውን ይጮሃሉ፤ እውነት ተባባሪ አያስፈልገውምና። ቃሉ ብርሃን ነው፣ ጸጋው መዳን ነው፣ እምነቱ መንገድ ነው፣ ክርስቶስ ሕይወት ነው፣ ክብሩ ደግሞ ግብ ነው። ይኽንን ጩኸት የሚሰማ ሕሊና ከዘላለም ሞት አምልጦ ወደ ዘላለም ሕይወት ይሻገራል።

የጌታ ኢየሱስ ጸጋና ሰላም ምህረትም ይብዛላችሁ!